Discriminatie in de financiële dienstverlening krijgt de afgelopen jaren steeds meer aandacht van banken, toezichthouders en maatschappelijke organisaties. Waar de discussie aanvankelijk vooral draaide om de vraag óf klanten ongelijk werden behandeld, gaat het inmiddels steeds vaker over de vraag hoe banken dat kunnen voorkomen. Nieuwe onderzoeken, beleidsmaatregelen en de erkenning dat controles en klantonderzoeken kunnen leiden tot ongelijke behandeling laten zien dat banken hun aanpak aanpassen. Tegelijkertijd benadrukken toezichthouders dat verdere verbeteringen nodig blijven.
De discussie kwam in een stroomversnelling nadat signalen naar buiten kwamen dat klanten met een migratieachtergrond, dubbele nationaliteit of niet-Nederlandse naam vaker te maken kregen met aanvullende controles. Die controles vonden plaats in het kader van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en de Sanctiewet. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) waarschuwde in 2023 dat maatregelen die bedoeld zijn om financiële criminaliteit te bestrijden in de praktijk ook konden leiden tot ervaren uitsluiting van bepaalde groepen klanten.
Volgens de NCDR werden sommige klanten vaker geconfronteerd met blokkades van rekeningen, uitgebreide vragen over hun financiële situatie of aanvullende verzoeken om documenten. Banken wezen destijds op hun wettelijke verplichtingen om risico’s op witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan. De reactie vanuit de sector was aanvankelijk vooral defensief, terwijl toezichthouders wezen op de complexiteit van de regelgeving. Tegelijkertijd groeide het besef dat controles die bedoeld zijn om risico’s te beperken, sommige groepen klanten vaker kunnen raken dan andere.
De discussie leidde tot nader onderzoek binnen de sector. Banken, toezichthouders en brancheorganisaties onderzochten hoe klantcontroles en risicomodellen in de praktijk uitpakken voor verschillende groepen klanten. Daarbij kwam steeds meer aandacht voor de vraag of bepaalde werkwijzen onbedoeld kunnen leiden tot ongelijke behandeling.
Erkenning en excuses
Een opvallend moment volgde in juni 2025, toen ING als eerste Nederlandse bank publiekelijk excuses aanbood aan klanten die discriminatie hadden ervaren bij de uitvoering van de Wwft en de Sanctiewet. De bank erkende dat bepaalde klantcontroles en onderzoeken konden leiden tot gevoelens van ongelijke behandeling en kondigde maatregelen aan om klantonderzoeken en besluitvorming te verbeteren. Daarmee zette ING een stap die binnen de sector breed werd opgemerkt.
Ook toezichthouders volgen de ontwikkelingen nauwgezet. In mei 2026 publiceerde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de resultaten van een onderzoek naar de manier waarop vijf grote banken discriminatie proberen tegen te gaan. De toezichthouder spreekt daarin waardering uit voor de stappen die banken inmiddels hebben gezet. Volgens de AFM erkennen alle onderzochte banken dat discriminatie kan voorkomen in hun dienstverlening. Daarbij geven de meeste banken aan dat het tijd heeft gekost om tot die erkenning te komen. Banken hebben inmiddels speciale teams opgericht en maatregelen ingevoerd om de kans op ongelijke behandeling te verkleinen.
Aandacht verschuift naar preventie
Tegelijkertijd maakt de AFM duidelijk dat blijvende aandacht nodig is. Volgens de toezichthouder is discriminatie vaak geen bewuste keuze, maar het gevolg van controles en risicomodellen die voor bepaalde groepen klanten nadelig kunnen uitpakken. Daarom roept de AFM banken op om discriminatie actief op te sporen, klachten beter te benutten, zorgvuldig met klanten te communiceren en ervoor te zorgen dat bestuurders verantwoordelijkheid nemen voor het onderwerp.
Ook de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) benadrukte onlangs het belang van preventie. Naar aanleiding van het werk van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme maakte de branchevereniging bekend dat banken de door de commissie ontwikkelde discriminatietoets gebruiken om processen en modellen kritisch te beoordelen. Volgens de NVB helpt dit om risico’s eerder te herkennen en klanten eerlijker te behandelen.
De ontwikkelingen laten zien dat banken het probleem inmiddels nadrukkelijker erkennen dan enkele jaren geleden. Waar de aandacht eerst vooral uitging naar het naleven van wet- en regelgeving, is er nu meer oog voor de gevolgen die controles kunnen hebben voor individuele klanten. De komende jaren zal moeten blijken in hoeverre de nieuwe maatregelen daadwerkelijk leiden tot een dienstverlening waarin klanten zich gelijk behandeld voelen, ongeacht hun achtergrond.
