De onderwereld digitaliseert in sneltreinvaart, en dat brengt grote risico’s met zich mee. In het vandaag verschenen ‘Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland 2026’ luidt het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit (SKC) de noodklok. Cyberontwikkelingen en nieuwe technologieën vergroten de slagkracht van criminelen aanzienlijk en maken onze samenleving kwetsbaarder dan ooit. Technologische innovatie is allang geen simpel hulpmiddel meer; het vormt inmiddels de kern van de bedrijfsvoering van criminele samenwerkingsverbanden (CSV’s).
Een van de meest zorgwekkende ontwikkelingen is de opmars van Artificial Intelligence (AI). Criminelen zetten AI slim in voor het genereren van geavanceerde desinformatie, het plegen van complexe fraude en het maken van deepfakes om burgers en concurrenten te intimideren. Ook misbruiken ze AI om enorme, gestolen datasets te analyseren en zo heel gericht nieuwe doelwitten te selecteren.
Ondertussen draait de criminele business vlot door op digitale platforms zoals Telegram en Snapchat. Deze kanalen maken het mogelijk om op grote schaal, volledig anoniem en op afstand te opereren. Een schrikbarend gevolg hiervan is dat jongeren via online games en sociale media worden geronseld voor gevaarlijke klussen, variërend van drugstransporten tot zware geweldsdelicten.
Drones en autonome systemen transformeren de smokkel
De inzet van onbemande systemen verandert het criminele landschap fundamenteel. Drones worden allang niet meer alleen gebruikt om verboden spullen gevangenissen binnen te smokkelen; criminelen zetten ze nu ook in als spionagemiddel om politieonderzoeken te observeren. Internationaal is de trend zelfs nog geavanceerder: daar is onlangs een autonome onderzeeër ontdekt die werd gebruikt voor het transport van cocaïne. Experts waarschuwen dat de tactische mogelijkheden voor criminelen hiermee explosief toenemen, terwijl de pakkans drastisch afneemt.
Cryptovaluta en de versnippering van het betalingsverkeer
Ook het witwassen van crimineel geld verloopt via hypermoderne wegen. Om illegale winsten in de legale economie te loodsen, combineren CSV’s het traditionele ondergrondse bankieren met cryptoplatforms en NFT’s. Door deze digitale financiële infrastructuren slim te benutten, blijven de geldstromen effectief uit het zicht van toezichthouders. De technologische ontwikkelingen in deze sector gaan zo hard, dat wet- en regelgeving het amper kunnen bijbenen.
Systeemkwetsbaarheden: ICT als zwakke schakel
De digitale weerbaarheid van zowel de overheid als het bedrijfsleven laat nog flink te wensen over. Het SKC signaleert dat rammelende cybersecurity en een gebrek aan digitale monitoring (logging) binnen organisaties grote risico’s met zich meebrengen. Vooral knooppunten waar veel gevoelige informatie samenkomt, zijn geliefde doelwitten voor cyberaanvallen.
Wat de situatie extra complex maakt, is dat de grens tussen criminaliteit en geopolitiek vervaagt. Statelijke actoren (buitenlandse overheden) zetten criminele netwerken steeds vaker in voor hybride oorlogsvoering. Ze laten hen bijvoorbeeld cyberaanvallen uitvoeren of desinformatie verspreiden met maar één doel: het ontwrichten van onze democratische rechtsstaat.
Conclusie van het DON 2026
De georganiseerde criminaliteit is extreem wendbaar en wordt continu gevoed door technologische innovatie. Het rapport is dan ook duidelijk: een traditionele aanpak volstaat niet meer. Alleen door de weerbaarheid in de volle breedte te versterken – met een absolute hoofdrol voor digitale veiligheid – kan de samenleving grip krijgen én houden op dit sluimerende proces van ondermijning.
