De strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering in Nederland vraagt om een verschuiving naar een meer proportionele en datagestuurde aanpak. Dat blijkt uit de nieuwste “Financial Crime Threat Assessment (FCTA) 2026“, een gezamenlijk rapport van publieke en private partners onder leiding van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Het rapport benadrukt dat banken niet langer alleen kunnen opereren; de effectiviteit van het ecosysteem hangt af van nauwe samenwerking met andere poortwachters en autoriteiten.
Het rapport biedt een actueel overzicht van de belangrijkste dreigingen op het gebied van financiële criminaliteit in Nederland voor de periode eind 2025 tot begin 2026. Voor de zogenaamde ‘poortwachters’ – waaronder banken, maar ook Payment Service Providers (PSP’s), Virtual Asset Service Providers (VASP’s), notarissen en accountants – fungeert het document als een essentiële gids om hun controles gerichter in te zetten.
Focus op proportionaliteit
Een kernpunt in het rapport is de verschuiving naar een risicogebaseerde benadering. Door de introductie van een nieuwe systematiek worden “high and low value areas” geïdentificeerd. Dit stelt poortwachters in staat om meer capaciteit in te zetten waar de risico’s het hoogst zijn en juist minder controles uit te voeren in gebieden met een laag risico. Voor laagrisicogebieden kan een vereenvoudigd cliëntenonderzoek (simplified due diligence) worden overwogen, mits dit gebeurt binnen een geharmoniseerde aanpak. Dit voorkomt dat poortwachters onnodig veel tijd en energie steken in transacties en cliënten die nauwelijks een risico vormen.
De rol van professionele facilitators
Het rapport waarschuwt specifiek voor ‘Money Laundering as a Service’. Hierbij misbruiken criminelen de expertise van facilitators, zoals advocaten, accountants en notarissen, om vuil geld wit te wassen. De Nationale Risk Assessment (NRA) rangschikt het misbruik van deze beroepsgroepen als de dreiging met de hoogste potentiële maatschappelijke impact. Criminelen maken gebruik van hun expertise om complexe meerlaagse bedrijfsstructuren en schijntransacties op te zetten die voor individuele banken moeilijk te doorzien zijn.
Digitalisering en nieuwe poortwachters
De versnelde digitalisering, inclusief de opkomst van fintechs en crypto-dienstverleners, zorgt voor een versnipperd betalingslandschap. Het rapport waarschuwt dat dit het lastiger maakt om illegale geldstromen door de gehele keten te volgen. De rol van nieuwe poortwachters, zoals crypto-dienstverleners (VASP’s), wordt hierdoor cruciaal. Zij vallen inmiddels onder de nieuwe Europese MiCAR-regelgeving. Samenwerking en informatiedeling tussen deze nieuwe spelers en traditionele banken is volgens het rapport essentieel om witwaspraktijken, zoals via crypto-mixers of “chain-hopping”, effectief te verstoren.
Toekomstige uitdagingen
Met de naderende komst van de Europese Anti-Money Laundering Authority (AMLA) in 2027 staat de sector aan de vooravond van verdere harmonisatie en strengere nalevingsvereisten. Het FCTA 2026 dient hierbij als fundament voor banken om hun Systematic Integrity Risk Assessments (SIRA) te versterken met concrete ‘red flags’ en datapunten. De boodschap van het rapport is helder: Nederland kan alleen een vuist maken tegen de professionele criminaliteit als alle poortwachters samenwerken. De taken en verantwoordelijkheden moeten evenredig over het hele netwerk worden verdeeld.
