De Nederlandse aanpak van witwassen is de afgelopen jaren onvoldoende effectief en efficiënt geweest. Dat erkent minister van Financiën Eelco Heinen in antwoord op Kamervragen naar aanleiding van een kritisch rapport van de Algemene Rekenkamer. Tegelijkertijd belooft het kabinet verbetering met een nieuwe, meer gerichte aanpak.
De Rekenkamer concludeerde dat de maatregelen tegen witwassen in de periode 2020–2024 hoge kosten met zich meebrachten, terwijl de opbrengsten onduidelijk bleven. De minister onderschrijft dat de aanpak in die jaren “beter kon” en wijst op een inmiddels ingezette koerswijziging. Centraal daarin staat een zogenoemde risicogebaseerde benadering: streng waar nodig, maar minder belastend voor burgers en bedrijven met een laag risico.
Die verandering moet ook een einde maken aan een belangrijk knelpunt: de ervaren overlast bij klanten van banken. In de praktijk stellen banken volgens het kabinet nog te vaak onnodige vragen, wat leidt tot frustratie en in sommige gevallen zelfs tot gevoelens van discriminatie. “Dat is onacceptabel,” aldus de minister, die benadrukt dat banken hun controles beter moeten afstemmen op daadwerkelijke risico’s.
Over de kosten van de anti-witwasmaatregelen bestaat weinig duidelijkheid. Het kabinet kan niet inschatten hoeveel banken jaarlijks uitgeven aan compliance en in hoeverre deze kosten worden doorberekend aan klanten. Wel is duidelijk dat de inzet de afgelopen jaren sterk is toegenomen, mede doordat banken eerdere tekortkomingen moesten herstellen.
Ook maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen en goede doelen, ervaren de gevolgen van de strenge controles. Zij melden extra administratieve lasten. Volgens de minister is hier al onderzoek naar gedaan en wordt via overleg met banken en toezichthouders gewerkt aan verbeteringen.
De Financial Intelligence Unit (FIU), die meldingen van ongebruikelijke transacties analyseert, krijgt eveneens kritiek. Niet alle meldingen worden onderzocht, maar dat is volgens het kabinet een bewuste keuze. De focus ligt op de grootste risico’s, in lijn met de nieuwe aanpak.
Later dit jaar volgt een voortgangsbrief waarin het kabinet de Tweede Kamer verder informeert over de hervormingen. Het doel is duidelijk: een anti-witwasbeleid dat effectiever is, minder onnodige lasten oplegt en beter onderscheid maakt tussen risico en onschuld.
