Caroline Raat

Caroline Raat

Onafhankelijke auteur, onderzoeker en opleider op het gebied van bestuursrecht

Verdient Nederland een rechtsstatelijke update?

16 oktober 2020

In een eerder blog op dit platform werd ervoor gepleit om van de rechtspraak een Hoog College van Staat te maken en de Grondwet daarvoor te wijzigen, vanwege de trias politica.  Hier leg ik uit dat dit een wereldwijd unicum zou zijn. De trias politica is een rechts-/politiek-filosofische gedachte van Montesquieu, die nergens ter wereld ook echt is doorgevoerd. Wel is in democratische landen een staatsrechtelijk machtsevenwicht ingericht. Belangrijk is dat, net als in alle democratische rechtsstaten, de onafhankelijkheid van de Nederlandse rechtspraak geregeld is in de Grondwet (Hoofdstuk 6). De Raad voor de rechtspraak is in de Grondwet niet geregeld, en daarover is wel eens discussie geweest of die geen Hoog College van Staat zou moeten zijn. De leden ervan worden dan benoemd door de Minister.

De Raad voor de rechtspraak is geregeld in art 84 e.v. van de Wet op de rechterlijke organisatie, en deze houdt zich bezig met zaken rond bedrijfsvoering (verdeling van middelen, huisvesting, automatisering, etc), maar ook met opleiding, werving en selectie en het bieden van ‘ondersteuning aan activiteiten van de gerechten’ (rechtbanken, hoven, etc) die ‘gericht zijn op uniforme rechtstoepassing en bevordering van de juridische kwaliteit.’ De Raad mag zich niet bezig houden met processuele behandeling en inhoudelijke beoordeling van zaken. De Raad is ook adviescollege voor de regering.

Kortom: de Raad voor de rechtspraak doet nogal wat en is rechtsstatelijk en staatsrechtelijk moeilijk te duiden. Het is goed dat daarnaar kritisch wordt gekeken. Echter, een Hoog College van Staat niet per se nodig en een grondwetswijziging ook niet. De Wet op de rechterlijke organisatie zou desgewenst kunnen worden aangepast, waarbij benoeming en inhoudelijke taken tegen het licht kunnen worden gehouden.

De stelling in het blog  dat ‘de democratie de waan van de dag vertegenwoordigt en de rechterlijke macht de waarborgen’ doet zowel de democratie als de rechterlijke macht tekort. De democratie maakt (samen met de regering) wetten. De rechterlijke macht in Nederland is belast met rechtspraak in zaken die partijen (behalve in het strafrecht) aanbrengen en toetst daarbij aan de wet en het recht. Niet meer en niet minder; het gaat daarbij – op een enkel geval als de Urgendazaak na – om individuele casus. Anders dan vrijwel alle rechtsstaten kent Nederland namelijk geen grondwettelijk hof waarin wetten tegen het licht worden gehouden. Ook mogen in Nederland rechters niet aan de Grondwet toetsen (wel aan mensenrechtenverdragen, wat ook veelvuldig gebeurt). Om dat voor elkaar te krijgen zou een grondwetswijziging wel noodzakelijk zijn.

Caroline Raat 



Plaats uw reactie

Your email address will not be published. Required fields are marked *