Caroline Raat

Caroline Raat

Onafhankelijke auteur, onderzoeker en opleider op het gebied van staats- en bestuursrecht, bestuurswetenschap, ethiek en integriteit

Veilig intern de klok luiden werkt niet via een extern meldkanaal

22 september 2022
Kennisbank

Op 15 september 2022 verscheen een belangrijk kwalitatief onderzoek aan de hand van vier casussen door onderzoekers van de Universiteit Utrecht naar de succesfactoren voor het intern melden van misstanden. Het succes van de interne meldprocessen lijkt volgens hen “vooral een uiting van het psychologisch contract tussen betrokkenen en de organisatie: het proces voldeed aan de (grotendeels ongeschreven en impliciete) beloftes, afspraken en verplichtingen die volgens betrokkenen ‘horen’ bij een normale arbeidsrelatie.” Oftewel: een succesvol meldproces is een rechtvaardig ervaren meldproces. Dat vereist zorgvuldige en snelle procedures, betrouwbaarheid en transparantie. De betrokken functionarissen combineerden objectiviteit en deskundigheid met een persoonlijke, menselijke benadering. Goed werkgeverschap bij meldingen vraagt dus, zo lezen we in de conclusie, om meer dan procedures en protocollen. Verder valt er nog wel wat te verbeteren aan het leereffect bij meldingen.

De belangrijkste randvoorwaarde voor een succesvol meldproces is volgens de onderzoekers veiligheid. De uitkomsten van dit onderzoek zijn een bevestiging van wat al bekend was, onder meer uit buitenlandse literatuur, eerdere onderzoeken en ervaringen van melders en hulpverleners (zie onder meer Ethiek en Integriteitszorg en de daar genoemde literatuur). Zonder veiligheid is een intern meldproces no-go. Gelukkig bieden de EU-klokkenluidersrichtlijn en de komende Wet bescherming klokkenluiders de mogelijkheid om direct voor een externe meldprocedure te kiezen, bijvoorbeeld bij het Huis voor klokkenluiders of een andere toezichtautoriteit.

In een aantal opzichten kan een extern meldplatform voor de uitvoering van de interne meldprocedure – er zijn vele bedrijven die dit tegenwoordig als dienst aanbieden – de gewenste veiligheid borgen door meer afstand en anonimiteit. Echter de andere vereisten voor veiligheid die in het rapport staan, zijn niet door dergelijke bedrijven te bieden. Het gaat immers om de cultuur van de organisatie waarover gemeld wordt, om de professionalisering van de integriteitsfunctie en het beoogde leereffect. Het externe bedrijf is daar nu juist geen onderdeel van. Uiteindelijk is het toch de eigen organisatie die het probleem moet oplossen en daar moet uiteindelijk de veiligheid geborgd zijn. Uitbesteding van de meldfunctie is daarom een zwaktebod. Heeft een organisatie nog geen veilige cultuur, dan is het beter dat de werkgever duidelijk communiceert dat melders beter direct extern de klok luiden.

Plaats uw reactie

Your email address will not be published. Required fields are marked *