Caroline Raat

Caroline Raat

Onafhankelijke auteur, onderzoeker en opleider op het gebied van bestuursrecht

Rechtspraak: de neiging tot favoritisme en gemakzucht neemt toe

22 maart 2019

Vandaag is bekend geworden dat de visitatiecommissie van de Nederlandse rechtspraak zich zorgen maakt over onder druk staande kwaliteit van de rechtspraak. Die zorgen zijn er al langer, maar lange tijd genegeerd. Begin 2018 constateerden onderzoekers al dat er grote problemen zijn. Uiteraard hebben bezuinigingen, mislukte digitalisering en organisatorische problemen ook invloed op het eindproduct: de uitspraak. Uit recente publicaties is gebleken dat de vijfde plaats die Nederland inneemt op de World Justice index is gebaseerd op oude data en oppervlakkig onderzoek. Uit de visitatie van de rechtspraak van 2019 blijkt dat de kwaliteit van de rechtspraak onder druk staat. Onder meer de Bertelsmann Stichting zet vraagtekens bij de bezuinigingsdrift, de “incoherente hervormingen” van het stelsel, en met name bij de bescherming van burgers tegen de overheid in het bestuursrecht. Er is onvoldoende overheidssteun voor het op peil houden van de kwaliteit en toegankelijkheid van de rechtspraak. Zo schrijven (hbo)studenten uitspraken, en die snappen helemaal niet waar de zaken over gaan. Rechters hebben geen tijd om de stukken te lezen. Zij zijn vaak ook niet gespecialiseerd in het vakgebied waarin zij recht spreken. Dossiers worden niet opengemaakt of raken kwijt. Dat moet leiden tot ongelukken.

Het is essentieel dat de rechtspraak kwalitatief hoogwaardig is. Het is belangrijk voor burgers en bedrijven dat zij verzekerd zijn van serieuze behandeling van hun beroepsprocedure. Enkele incidenten daargelaten, is er geen aanleiding om ervan uit te gaan dat er systematische corruptie binnen de rechtspraak bestaat. Echter, er is volgens betrokkenen en deskundigen wel sprake van stelselmatige uitholling, waardoor rechters niet de kwaliteit kunnen leveren die zij graag willen, en die van hen ook mag worden verwacht. Rechters worden vanwege de outputfinanciering bovendien ‘afgerekend’ op hun productie en niet op hun onafhankelijkheid. Dit leidt ertoe dat griffiers het rechterlijke werk moeten doen, zelfs als zij nog niet zijn afgestudeerd.

Uit ervaringen bij andere sectoren weten we dat in professionele organisaties die onder druk staan de kans op fouten, maar ook op misstanden groter wordt. Demotivatie en te hoge werkdruk spelen een rol bij het ontstaan van machtsbederf, waardoor gemotiveerd personeel vertrekt. Ongemotiveerde en overwerkte rechters moeten noodgedwongen keuzes maken tussen welke zaken zij wel serieus afdoen en welke niet. De neiging tot favoritisme en gemakzucht neemt dan toe.

Het is in deze setting logisch dat de organisatie zich in zichzelf keert. Openheid is echter juist nu noodzakelijk. De rechterlijke organisatie zou minder verkrampt moeten reageren op kritiek van buitenaf, maar laten zien wat zij doet: in moeilijke omstandigheden recht spreken en uitleggen dat door deze omstandigheden de kans op fouten toeneemt.

Caroline Raat

Plaats uw reactie

Your email address will not be published. Required fields are marked *