Photo: Gebouw van het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport torens.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: zo weinig mogelijk openbaar

25 april 2020
Kennisbank

Caroline Raat & Shanta Singh

Tijdens de coronacrisis heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)  een sturende rol. Het neemt nieuwe taken op zich, zoals het ontwikkelen van een app om nieuwe besmettingen te voorkomen. VWS wordt ook verantwoordelijk voor een beslismodel bij overbelasting van IC-capaciteit. Voor het draagvlak en controle door journalisten, burgers en de volksvertegenwoordiging is transparantie bij dit soort besluiten cruciaal. Maar het lijkt erop dat corona als een gemakkelijk criterium van overmacht erbij geroepen wordt om minder transparant te kunnen opereren. Het blijkt dat het ministerie van VWS zich beroept op overmacht en ze is niet van plan om op Wob-verzoeken te reageren. 

Helaas voldoet het ministerie VWS niet aan de wens om transparantie. In een brief aan journalist Pieter Klein van RTL de dato 17 april 2020 beroept VWS zich op overmacht (art. 4:15, tweede lid, aanhef en onder c, van de Algemene wet bestuursrecht) om tot 1 juni 2020 niet meer op Wob-verzoeken te reageren. Inmiddels zijn hier Kamervragen over gesteld. Want van overmacht is volgens de wetgever bijna nooit sprake. Dat bepaalde afdelingen en ambtenaren op het ministerie het vanwege corona druk hebben, staat buiten kijf. Maar de ‘beleidsdirecties’? En de afdeling juridische zaken, die zelfs speciale Wob-medewerkers heeft? Een dergelijk vergaand besluit moet toch echt grondiger gemotiveerd wordt, en dat gaat niet lukken. Waarom maakt het ministerie in deze tijd niet uit eigen beweging veel meer openbaar in plaats van minder?

Weerstand tegen openbaarheid

RTL is niet de enige. Het lijkt er veeleer op dat bij VWS weerstand bestaat tegen de Wob. Recent deed de minister in een Wobzaak namelijk over een paar documenten van onze klant ook een beroep op corona om traag te reageren, terwijl de rechtbank Amsterdam de klant in het gelijk had gesteld. Binnen zes weken moest de minister van de rechtbank een nieuw besluit nemen, maar dat gebeurde niet. Pas na ingebrekestelling kwam de betreffende afdeling in actie. Zo langzaam mogelijk.

Alweer, terwijl het verzoek al bijna drie jaar geleden is gedaan. Terwijl er wel voortdurend wordt gecommuniceerd met de betreffende zorginstelling over haar standpunt dat stukken niet verstrekt moeten worden – alsof al dat getelefoneer en gemail geen tijd kost. Uiteindelijk kregen we dan wel een grotendeels andermaal afwijzend besluit, maar de stukken konden nog niet worden gestuurd. Vanwege corona: “Door de maatregelen in verband met corona hebben wij momenteel echter helaas een verminderde capaciteit om de documenten gereed te maken voor verzending. De documenten moeten eerst geprint worden en opnieuw gescand, voordat wij deze per e-mail aan u kunnen toezenden. Op dit moment is er door de omstandigheden slechts één dag van de week een collega op kantoor van het ministerie aanwezig om dit soort zaken te verzorgen.” (e-mail d.d. 6 april 2020).

In 2020 heeft de minister nog steeds geen software aangeschaft om digitaal – grotendeel geautomatiseerd – passages onleesbaar te maken. Want daar ging het natuurlijk om: de stukken moesten niet alleen geprint en gescand, maar, zo blijkt, van handmatig geknipte en geplakte stripjes worden voorzien om passages onleesbaar te maken. Gelooft u ons, die software is vele malen sneller en een stuk goedkoper dan dit gefröbel. Hiermee kan ook goed worden gezocht naar stukken, en hij is nog eenvoudig in gebruik ook. Een kind kan de Wobwas doen.

Het ministerie van VWS heeft een ouderwetse en omslachtige Wob werkwijze.

Efficiënt zoeken en gegevens afschermen met software

De ouderwetse Wobwerkwijze bij het ministerie (dat helaas niet de enige is) is niet alleen erg omslachtig, maar volgens vaste rechtspraak zijn organisatorische problemen geen “overmacht”. Het ondanks corona nog steeds niet al jarenlang beschikbare, gecertificeerde en veilige software willen gebruiken, levert geen overmacht op, maar lijkt een brevet van onvermogen of onwil. Helaas had VWS de stukken in de zaak van onze klant niet – wat de voorkeur verdient – voor iedereen openbaar op het internet gezet. Andere belangstellenden hebben er geen weet van. Het belangrijkste stuk waarover de Amsterdamse rechtbank uitspraak deed, een onderzoeksrapport van een onafhankelijke commissie, zat er ‘uiteraard’ niet bij. Dat had volgens de wet wel gemoeten, want de minister had er geen ‘voorlopige voorziening’ (bestuursrechtelijk kort geding) tegen gevraagd. VWS is dus simpelweg ongehoorzaam aan de rechter. Dat dit alleen maar tot nieuwe procedures leidt, is evident. Het kost de samenleving heel veel geld en de betrokkenen raken gefrustreerd.

De botte afwijzing van belangrijke gegevens waarom RTL’s Pieter Klein of anderen vragen lijken symptomatisch te zijn voor hoe dit ministerie tracht zo lang mogelijk stukken niet openbaar te maken, terwijl hij er uiteindelijk toch aan moet geloven (*1).   In het algemeen belang van openbaarheid, zodat iedereen er kennis van kan nemen. Dat is investeren in vertrouwen. Nu zal de argwaan alleen maar toenemen. Dat lijkt ons in coronatijd geen goede zaak.

*1 Er is een reeks van jurisprudentie over dit ministerie, waaruit blijkt dat die bij de Raad van State vaak bakzeil haalt in Wobzaken.

De ene auteur, Shanta Singh is advocaat en specialist AVG, data en nieuwe rechtsgebieden en haar collega-auteur, Caroline Raat is geregistreerd docent en auteur van het Handboek ‘In bezwaar’ en Gids Openbaarheid van bestuur.

Plaats uw reactie

Your email address will not be published. Required fields are marked *